Kolekcja Książek

Geneza powstania kolekcji

Zaczynem utworzenia dzisiejszej kolekcji Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi było powołanie w 1980 roku, z inicjatywy Janusza oraz Jadwigi Tryznów, wydawnictwa Correspondance des Arts CdA.  Następnie w 1990 Tryznowie założyli fundację o tej samej nazwie, aby wspierać pracę artystyczną związaną z powstawaniem książek. Nie było to wydawnictwo aspirujące do istnienia na rynku książki. Tryznów interesowało realizowanie unikatowych książek. Na własnoręcznie przygotowanym papierze, z własną oprawą introligatorską oraz użyciem technik szlachetnych, które również łączyli z nowoczesną techniką druku soczewkowego lentikularnego. Aby wzbogacić środki wyrazu artystycznego, naturalną potrzebą stało się gromadzenie oraz naprawa różnego rodzaju urządzeń drukarskich, w tym przede wszystkim urządzeń z tzw. epoki Gutenberga. Fundacja skupiła wokół siebie również środowisko artystyczne zorientowane wokół idei korespondencji sztuk – artystów plastyków, poetów, pisarzy, intelektualistów.

W związku z otrzymaniem siedziby na Tymienieckiego 24 w Willi Henryka Grohmana, Fundacja mogła rozszerzyć swoją działalność. W 1993 roku Tryznowie założyli Muzeum Książki Artystycznej.

Początki obecnych zbiorów książki artystycznej MKA sięgają roku 2006. Wtedy to w murach Muzeum znalazły się prace pochodzące z 8 Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Książki „Czas”, którego kuratorką była Alicja Słowikowska. Festiwal był organizowany przez Zarząd Główny Związku Polskich Artystów Plastyków, Sekcję Książki Artystycznej  oraz przez Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi.

Z inicjatywy ALICJI SŁOWIKOWSKIEJ i JADWIGI TRYZNO oraz dzięki wsparciu finansowemu MKiDN powstał „Międzynarodowy Festiwal Sztuki Książki „KORESPONDENCJA”. W 2010 z prac nadsyłanych na festiwal wyłoniła się kolekcja „Polska Książka Artystyczna z przełomu XX i XXI wieku”, obejmująca dzieła stworzone przez polskich artystów kilku pokoleń. Składają się na nią prace biorące wcześniej udział w polskich i zagranicznych festiwalach, wyróżnione nagrodami w konkursach oraz wybrane przez jurorów kolekcji.

Podstawą wyłonienia kolekcji były wystawy książek artystycznych w największych polskich bibliotekach, plebiscyt publiczności podczas tych wystaw i obrady 15 jurorów. W 2009-2010 – odbył cykl 15 wystaw, którego zadaniem było uruchomienie wszystkich artystów polskich i emigracyjnych do udziału w tworzeniu kolekcji. W sumie odbyło się 15 wystaw, w tym: 5 w Bibliotece Narodowej oraz 10 w bibliotekach wojewódzkich, miejskich i uniwersyteckich w Krakowie, Katowicach, Gdańsku, Toruniu, Wrocławiu, Poznaniu, Lublinie, Kielcach, Warszawie i Łodzi. W celu wyłonienia kolekcji odbyły się też 2 plenarne spotkania jurorów (Łódź, Warszawa) oraz liczne konsultacje telefoniczne i e-mailowe. W sumie wybranych zostało 141 książek. Zbiory te kształtowały się w sposób naturalny. Ich część, jeszcze przed przewiezieniem do Willi Grohmana, została zalana w Bibliotece Narodowej. Część prac odebrali sami artyści. Niektórzy z nich polubili Muzeum ze względu na szczególny klimat i otwartość tego miejsca, dlatego kolekcja rozwijała się dalej poprzez dary lub depozyty artystów. Obecnie znajduje się w niej ponad 1000 książek artystycznych i obiektów książkowych.

Obiekty książki artystycznej możemy przypisać wielu dyscyplinom artystycznym. To pozwala nazwać ją szczególną formą sztuki – łączącą wiele środków wyrazu, dzięki różnorodnym technikom. Dlatego książka artystyczna może łączyć szeroko rozumianą sztukę słowa, grafikę, malarstwo, rzeźbę, tkaninę, ubiór, sztukę obiektu, ready made, performance, sztukę site specific, sztukę video, muzykę. Muzeum zawsze było otwarte dla artystów. I swoje miejsce odnajdywały tam osoby, które łączyły sztukę słowa ze sztukami wizualnymi, albo odnosiły się w swoich działaniach do koncepcji księgi. Większą część kolekcji stanowią książki polskich autorów. Jeśli chodzi o autorów zagranicznych, trafiły one do kolekcji w związku z podróżami zagranicznymi fundacji, która uczestniczyła w różnego rodzaju przedsięwzięciach kulturalnych, wystawach, prezentacjach, wydarzeniach. Często odbywało się to za sprawą wymiany. Artyści darowali własne książki, a w zmian Fundacja obdarowywała ich książkami wydawnictwa CdA. Z drugiej zaś strony wielu autorów polskich przebywających za granicą czuło potrzebę podzielenia się własną twórczością w kraju.

Ogólnie można powiedzieć, że struktura kolekcji powstała, dzięki połączeniu kilku korespondujących ze sobą obszarów tematycznych:

• Technika i dziedzictwo materialne – główny punkt zainteresowania stanowią maszyny z epoki Gutenberga oraz nowe technologie, a w szczególności druk soczewkowy – lentikularny;
• Idea korespondencji sztuk;
• Wspieranie eksperymentów i twórczych działań artystycznych;
• Pismo i typografia;
• Potrzeby artystyczne i kulturalene dzieci;
• Potrzeby upowszechniania sztuki artystów polonijnych.

W kolekcji można wyróżnić grupy książek:

• Książki autorów uczestniczących w konkursach i Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Książki „KORESPONDENCJA”;
• Wydawnictwa Correspondance des Arts;
• Książki autorów polonijnych;
• Książki i druki bibliofilskie;
• Książki realizowane przez dzieci oraz książki dla dzieci;

W 2010 roku Muzeum prowadzone przez Fundację w willi Grohmana stworzyło stałą ekspozycję książek artystycznych, którą uzupełniano i modyfikowano co pewien czas. Ekspozycja została  przystosowana do różnego rodzaju zajęć wraz z oprowadzaniem kuratorskim. W 2023 roku w siedzibie tymczasowej ZENIT (w związku z planowanym remontem willi) instytucja otworzyła ponownie stałą ekspozycję złożoną z artystycznych prac książkowych kolekcji. Książki zostały podzielone ze względu na rodzaje relacji słowa pisanego do materialnej formy książki. Wyróżnione zostały działy o nazwach:

• Prekodeks;
• Książka Piękna inaczej Unikatowa – book works (wg terminologii Clive’a Phillpota);
• Artystyczna książka nakładowa – just books;
• Zin (just books);
• Książka Fotograficzna, która zawierała pozycje nakładowe związane z fotografią (just books);
• Książka obiektowa – book objects.

Ekspozycji towarzyszyły wstawy czasowe lub spotkania z artystami książek, wydarzenia interdyscyplinarne oraz działania warsztatowe.